De vredesbeweging omvat een brede waaier van groepen die elk op hun manier willen bijdragen tot een wereld zonder oorlog, zonder uitbuiting en armoede. De neoliberale globalisering heeft een impact op verschillende oorzaken van conflicten, één daarvan betreft toegang en controle over energiegrondstoffen. De geglobaliseerde markt vergt inderdaad een groeiend energieverbruik voor transport en productie.

Grote landen of groepen landen zoeken een dusdanige positie op het wereldtoneel te verwerven dat ze hun bevoorrading qua energiegrondstoffen kunnen veilig stellen. Deze positie bereikt men door politieke initiatieven, diplomatiek werk en druk, economische afspraken en beïnvloeding, en door militaire macht.

Vredesbewegingen kijken naar ontwikkelingen wereldwijd, maar zeker ook naar de rol die hun land, hun leiders spelen. Voor een vredesbeweging in België is het zeker van belang om naar de ontwikkeling van de NAVO te kijken, en beweging te maken rond enkele aandachtspunten met de bedoeling onze beleidsmakers te kunnen beïnvloeden.

NAVO
Naar aanleiding van de 60ste verjaardag van de Noord-Atlantische alliantie legde een breed spectrum van organisaties in Europa volgende verklaring af.

“ De NAVO is een groeiende hindernis om de wereldvrede te realiseren. Sedert het einde van de koude oorlog heeft de NAVO zichzelf heruitgevonden als een instrument voor militaire actie vanwege die ’internationale gemeenschap’, met inbegrip van de promotie van de ’oorlog tegen terrorisme’. In de realiteit is dit bondgenootschap echter een instrument voor geweldgebruik onder leiding van de VS, met militaire basissen op alle continenten, met het omzeilen van de Verenigde Naties en het internationaal rechtssysteem. De NAVO doet de militarisering versnellen en de bewapeningsuitgaven stijgen - de NAVO-lidstaten staan voor 75% van de totale militaire uitgaven van de wereld. Sedert 1991 wordt een expansionistische agenda doorgedrukt die ten dienste staat van strategische belangen en grondstoffencontrole, waarvoor de NAVO oorlog gevoerd heeft in de Balkans, onder het mom van een zogenaamde ’humanitaire oorlog’. Ze is ook al zeven jaar een brutale oorlog aan het voeren in Afghanistan waar de tragische situatie steeds verergert en waar de oorlog uitdeint naar Pakistan.

In Europa drijft de NAVO de spanningen op en voedt ze een wapenwedloop met o.m. het zogenaamd ’rakettenschild’, een massaal atoomarsenaal en een beleid van nucleaire ’first strike’. Het EU beleid wordt steeds nauwer met NAVO verbonden. De huidige en potentiële uitbreiding in en naar Oost-Europa en nog verderop, de ’out-of-area’-operaties maken van de wereld een gevaarlijke plek. Het conflict in de Kaukasus geeft duidelijke aanwijzingen van de gevaren. Elk opschuiven van de NAVO grenzen vergroot de mogelijkheid van oorlog, met eventuele inzet van kernwapens.

Vanuit onze visie over een vreedzame wereld, verwerpen wij militaire antwoorden op veralgemeende en regionale crisissen - deze maken deel uit van het probleem, niet van de oplossing. Wij weigeren onder de terreur van nucleaire wapens te moeten leven, en verwerpen de nieuwe wapenwedloop. We moeten de militaire uitgaven doen dalen en deze middelen gebruiken om de menselijke noden te lenigen. We moeten alle buitenlandse militaire basissen sluiten. Wij verzetten ons tegen alle militaire structuren die dienen voor een militaire interventie. We moeten de relaties tussen de volkeren democratiseren en demilitariseren, en nieuwe vormen van vreedzame samenwerking opzetten om een veiliger en rechtvaardiger wereld op te bouwen.”

Afghanistan
De toekomst van de NAVO staat op het spel in Afghanistan, zeggen verscheidene westerse leiders. De vredesbeweging reageerde onmiddellijk al in 2001 zowel tegen de terroristische aanval op de twin-towers als op de wraak en represailles vanwege de VS die daarop volgden. Een Belgisch platform verspreid nu september 2009, deze oproep.

“ Acht jaar al duurt de uitzichtloze oorlog in Afghanistan, en we zien alleen maar een verdere, gewelddadige escalatie van het conflict die de hele regio dreigt te destabiliseren. België heeft de jongste maanden en jaren zijn engagement in de NAVO-missie ISAF in Afghanistan sterk opgedreven.

Meer en meer hooggeplaatste politici en militairen, rapporten van gezaghebbende experts en organisaties stellen dat de oorlog in Afghanistan niet kan gewonnen worden, zelfs niet als de militaire inspanningen zouden worden opgedreven.

Oorspronkelijk was de officiële opdracht van de NAVO-missie te zorgen voor stabiliteit en heropbouw. Maar vandaag is de onveiligheid in het land alleen maar gegroeid en is er van heropbouw amper sprake. De troepen van de zogenaamde ‘Internationale Coalitie’ voeren bombardementen uit en proberen het terrein te controleren met tal van militaire operaties. De burgers betalen het gelag. Volgens de Verenigde Naties is het aantal slachtoffers in de eerste helft van 2009 gestegen met 24 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. ISAF is een oorlogsmissie zonder echt perspectief op vrede en een duurzame ontwikkeling.

De machthebbers hebben zich omringd met krijgsheren die bloed aan de handen hebben en er is grootschalige corruptie. Overheidsstructuren zijn zo goed als afwezig of werken niet. De jongste verkiezingen gingen gepaard met massale fraude. Mensenrechtenorganisaties maken melding van de groeiende autoritaire praktijken van de Afghaanse regering, het muilkorven van de pers, de mishandeling van gevangenen en de systematische discriminatie van de vrouwen.

Van economische ontwikkeling is er evenmin sprake. Meer dan de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens. De vruchten van de economische groei – en de opiumteelt - gaan naar een kleine elite die profiteert van de internationale influx van Dollars en Euro’s. De militaire inspanningen kosten daarenboven een fortuin dat vele malen het budget voor gezondheid en onderwijs overstijgt.

De strijd tegen het terrorisme kan niet met militaire middelen gewonnen worden en is in Afghanistan veeleer een voorwendsel voor ruimere geostrategische belangen.

Daarom:
 een ernstig, open en breed maatschappelijk en politiek debat aan te gaan over onze militaire aanwezigheid in Afghanistan en te kijken hoe heropbouw, democratie, veiligheid en welvaart langs niet-militaire weg kunnen worden verwezenlijkt.
 de Belgische hulp voor ontwikkeling en heropbouw te verhogen met het oog op de versterking van de democratische krachten van het maatschappelijk middenveld met speciale aandacht voor de rechten en projecten van vrouwen. Elke identificatie met de militaire interventie wordt daarbij zorgvuldig vermeden.
 de F-16s terug te trekken
 te verzekeren dat geen Belgische troepen meer in gevechtssituaties terechtkomen
 elk initiatief te steunen dat echt een vredesproces op gang kan trekken met alle relevante binnenlandse en buitenlandse actoren als een absolute voorwaarde voor de creatie van stabiliteit en veiligheid van de regio
 een geloofwaardige militaire exit-strategie op korte termijn te ontwikkelen
 asiel te verlenen aan Afghaanse oorlogsvluchtelingen.”

Kernwapens
In de positionering op het wereldschaakbord speelt het kernwapen een belangrijke rol. Wie het kernwapen bezit wordt gerespecteerd, is de mening van menig politiek leider. Volgend jaar in mei komt er een nieuwe herzieningsconferentie van het non-proliferatieverdrag, de hoeksteen voor de nucleaire ontwapening. Het huidige non-proliferatiesysteem zit behoorlijk in crisis voornamelijk omdat de vijf permanente leden van de VN Veiligheidsraad weigeren hun engagement voor nucleaire ontwapening na te leven. Hierdoor wordt de non-proliferatie omgebogen naar ’counter proliferation’. De nieuwe resolutie van de VN Veiligheidsraad (eind september 2009) is misschien een stap naar verandering. Alle vredesorganisaties in België zetten zich in voor de eliminatie van het atoomwapen, de enige garantie tegen de verspreiding. We willen onze beleidsmakers onder druk zetten om alles in het werk te stellen om van de NPT-herzieningsconferentie een succes te maken.

Wapenhandel
Daarnaast worden de conventionele wapens steeds maar preciezer en gesofistikeerder. De wereldwijde bewapeningsuitgaven bereikten in 2008 meer dan 1400 miljard dollar. De Verenigde Staten zijn verantwoordelijk voor meer dan 41% ervan. Ook in de wapenhandel torent de VS hoog boven de anderen uit. Maar dat belet niet dat we ook de kleinere landen in het oog moeten houden. De wapenleveringen van België volgen een dubbelspoor: lichte wapens en munitie in Wallonië, technologie voor wapensystemen in Vlaanderen. Ook hier globaliseren de markten. Er is een consensus onder de bewegingen om een zeer strikte regelgeving voor wapenexport nauwgezet te doen toepassen.

VREDESKOEPEL