Dit artikel geeft een kort overzicht van de geschiedenis van kernbewapening, het gevaar op kernoorlog dat nu groter is dan tijdens de korte oorlog, de recente gunstiger geworden politieke context voor kernontwapening, de acties er voor gevoerd worden en wat ieder van ons er voor kan doen.

Op 6 augustus 1945 dropte de VS een atoombom boven Hiroshima. 70.000 mensen stierven bijna onmiddellijk. De gewonden en zieken die in de daaropvolgende maanden overleden brachten het totaal op 140.000. Drie dagen later volgde de bom op Nagasaki, met 80.000 doden tegen eind 1945, waarvan de heflt quasi onmiddellijk. Daarnaast is er in beide Japanse steden tot op vandaag een meersterfte aan kanker. De VS autoriteiten claimden dat deze bombardementen de capitulatie van Japan versnelde en daardoor veel meer slachtoffers vermeed. Anderen meenden dat dit helemaal niet nodig was en dat de ware redenenen waren, aan de Sovjet-Unie tijdig te tonen wie de sterkste was of uit te testen of de technologie waarin zo veel geïnvesteerd was inderdaad werkte.

Wat er ook van zij, het monopolie van de VS op het kernwapen, werd snel doorbroken. De SU verwierf het geduchte wapen in 1949., gevolgd door het VK in ’52, Frankrijk in 1960, China in ’64. Sindsdien hebben India, Pakistan, Israël en als (voorlopig ?) laatste Noord-Korea.

Tijdens deze koude oorlog is het gebruik van deze wapens verschillende keren op het niptertje vermeden door de koelbloedigheid van de politieke leiders of simpelweg door het gezond verstand van ondergeschikte militairen die de vastgelegde procedures in een aantal gevallen negeerden, waarin de waarschuwingsapparatuur (achteraf gebleken) verkeerde signalen gaf.

Tijdens diezelfde koude oorlog werd vrij algemeen gehuldigd dat het afschrikkend effect van de kernwapens nodig was om een derde wereldoorlog te vermijden. Toch realiseerden de politieke leiders in de VS en de SU dat dit een delicaat evenwicht was en dat er afspraken nodig waren om de zaken niet uit de hand te laten lopen. Dit resulteerde in diverse afspraken over ontwapening. Zo wilde het Non-Proliferatieakkoord in 1968 beletetten dat er nog nieuwe kernmogenheden bijkwamen. Dit neemt niet weg dat er in de Koude Oorlog bij de publieke opinie grote ongerustheid was over het gevaar van een allesvernietigende kernoorlog. De vredesbeweging slaagde er in die tijd in vele landen vele honderduizende betogers op de been te brengen voor kernontwapening. In België was het hoogtepunt de manifestatie in Brussel in 1985 met meer dan 300.000 betogers tegen het plaatsen van Amerikaanse kruisraketten.

Na de val van de muur van Berlijn in 1989 en de daaropvolgende ineenstorting van de SU en met haar gelieerde regimes in Oost-Europa ontstond een nieuwe situatie. Het (militaire) Warschau pakt werd ontbonden. In tegenstelling tot wat men had kunnen verwachten bleeft werd de NAVO in stand gehouden. Toch haalde de publieke opinie inzake kernbewapening opgelucht adem. Vredesactivisten die bleven oproepen tot kernontwapening kregen sindsdien hoogstens enkele honderden actievoerders op de been. In België waren de jaarlijkse pogingen om de basis van Kleine Brogel te betreden sinds 1997 de meest in het oog springende acties. De meeste mensen zijn blijkbaar van oordeel dat met het einde van de koude oorlog het gevaar voor een (wereld)kernoorlog geweken is.

Toch is de dreiging voor een kernoorlog vandaag niet kleiner maar groter dan tijdens de koude oorlog. Toen waren er twee grote vrij homogene blokken en hiedlen de VS en de SU hun bondgenoten vrij goed in de hand. Nu leven wij in een multipolaire wereld en is het aantal kernmogendheden toegenomen In sommige staten is de staatscontrole (al dan niet tijdelijk) zo verzwakt dat het materiaal voor kernwapens op de zwarte markt terecht kwam. Daarnaast is de kennis om een kernwapen door het internet zodanig verpreid dat het maken van een kernbom binnen handbereik ligt van de eerste de beste terrorist met een beperkte kennis van fysica. Actie voor een wereldwijde kernontwapening is dus meer dan ooit nodig !

De politieke kaarten voor kernontwapening liggen nu beter dan in lange tijd het geval was. Enkele aanwijzingen hiervoor :
 in januari 2007 publiceerden Kissinger, Shultz en andere ex-VS minister in de Wall Street Journal een merkwaardig opiniestuk, waarin zij betoogden dat de kerwapens die (volgens hen) hun nut bewezen tijdens de koude oorlog nu contraproductief geworden waren en het dus tijd was om ze uit de wereld te helpen ;
 Barack Obama heeft zich zowel tijdens zijn kiescampagne als daarna uitgesproken voor een wereld zonder kernwapens. Hij liet een resolutie in die zin stemmen door de VN-Veiligheidsraad op 24 september.
 in mei 2010 gaat de volgende (vijfjaarlijkse) herzieningsconferentie van het Nucleair Non-Proliferatieverdrag door in New- York. Door de onwil van de VS onder Bush werd er in de vorige herzienignsconferentie in 2005 geen enkele vooruitgang geboekt. Met Obama kan men een inschikkelijker houding verwachten.
 in Europa ontdeed Griekenland zich in 2001 vrij geruisloos van de daar gestationeerde Amerikaanse tactische kernwapens,
 verleden jaar haalden de VS hun tactische kernwapens weg uit een Duitse en een Britse militaire basis ;
 het nieuwe Duitse regeerakkoord ambieert het verwideren van alle VS kernwapens uit de BRD, mits bespreking met de NAVO bondgenoten.
 Tenslotte : in België stemden Kamer en Senaat in 2005 resoluties die hetzelfde voorstelden De vorige Minister van Buitenlandse Zaken, Karel De Gucht weigerde echter stappen in die richting te zetten, uit vrees voor de negatieve reactie van de VS. De huidige Minister van BZ Leterme verklaarde recent in de Senaat en tijdens een onderhoud met afgevaardigden van de Vredesbeweging op 6 november j.l. dat hij voorstander is van kernwapenvrije wereld, maar dat de stille diplomatie haar werk moet doen.

Bewegingen en acties tegen kernwapens

Naast de traditionele vredesbeweging zijn er na het einde van de koude oorlog een aantal nieuwe bewegingen en samenwerkingsakkoorden ontstaan :
 Mayors for Peace (Burgemeesters voor de Vrede ; afgekort M4P (www.mayorsforpeace.org). Op initiatief van de Burgemeester van Hiroshima werd in 1982 een wereldwijd netwerk gesticht van Burgemeesters die een kernwapenvrije wereld natstreven. Momenteel zijn 3.241 Burgemeesters in 134 landen hiervan lid. België telt momenteel in verhouding tot zijn bevolking het grootste aantal leden (344). Opvallend is dat zowel Burgemeesters die lid zijn van regerings- als oppositiepartijen hiervan lid zijn en een actieve rol spelen. Deze Burgemeesters komen geregeld samen en oefenen druk uit op hun regering. Daarnaast heeft M4P een oproep van de gemeenteraadsleden gelanceerd (Cities Appeal)
 Het Parliamentary Network for Nuclear Disarmement (PNND) speelt een gelijkaardige rol.
 Abolition 2000 (www.abolition.org) is een wereldwijd netwerk van organisaties die de doelstelling onderschrijven om tegen 2020 kernwapens wereldwijd uit te bannen. Abolition 2000 België (www.aboliton200.be/nl) telt 53 lidorganisaties. Naast de traditionele vredesorganisaties en een reeks kleinere bewegingen en partijen, hebben een aantal grote NGO’s, de vakbonden en grote sociale organisaties als het ACW het manifest onderschreven.
 Vredesactie (www.vredesactie.be) (vroeger Forum voor Vredesactie) organiseert betredingsacties van de basis van Kleine Brogel.

Wat kan jij doen ?

 Op de website van Mayors for Peace nagaan of jou Burgemeeste lid is van M4P. Indien dit niet het geval is kun je hem rechtstreeks of via gemeenteraadsleden vragen toe te treden.
 Nagaan welke gemeenteraadsleden in jou gemeente de “Cities Appeal” getekend hebben (www.2020visioncampaign.org/p...) en diegenen die de oproep nog niet getekend rechtstreeks of via hun partij aansporen dit alsnog te doen ;
 Deelnemen aan de door Vredesactie (www.vredesactie.be ) georganiseerde betredingsacties van Kleine Brogel
 De wereldwijde petitie van het Internationaal Vakbond voor een kernwapenvrije wereld ondertekenen. Deze petitie is een open brief aan Ban Ki Moon, Secretaris Generaal van de VN. De petitie zal hem overhandigd worden voor de aanvang van de herzieningsconferentie van het Non-Proliferatie Verdrag in mei 2010. De Nederlandstalige petitie kan on-line getekend worden op www.abolition.be/nl
 Tenslotte kan je brijdragen tot het succes van bovenstaande petitie door de tekst met de nodige links rond te mailen of door de tekst uit te printen en door je vrienden, familieleden en collega’s te laten ondertekenen. Vzw Vrede coördineert een aantal publieke petitieacitie. Meer info bij pieter@vrede.be

Michel Vanhoorne